İstatistikte ölçme düzeyleri, değişkenlerin hangi hassasiyetle ölçüldüğünü ve bu değişkenlere hangi analizlerin uygulanabileceğini belirler. Bir değişkenin ölçme düzeyi, araştırmanın planlanmasından veri analiz sürecine kadar tüm aşamaları doğrudan etkiler. Dolayısıyla ölçme düzeylerinin mantığını anlamak, doğru yöntemlerle doğru sonuçlara ulaşmanın temelidir. Bu yazıda ölçme düzeylerinin ne olduğunu, nasıl sınıflandırıldığını ve analiz sürecini nasıl şekillendirdiğini detayl

Standart sapma, bir veri setindeki değerlerin ortalamadan ne kadar uzaklaştığını gösteren en önemli değişkenlik ölçülerinden biridir. Başka bir ifadeyle, değerlerin ortalamadan ortalama uzaklığıdır . Eğer bir veri setinde değerler birbirine yakınsa standart sapma düşüktür; değerler daha dağınık ve birbirinden uzaksa standart sapma yüksektir. Bu ölçü özellikle normal dağılımlar  için çok bilgilendiricidir ve psikoloji, eğitim bilimleri, sağlık araştırmaları, mühendislik ve eko

İstatistikte bir veri setini anlamanın iki temel yolu vardır: (1)  Verilerin merkezi eğilimi, (2)  Verilerin yayılımı. Yayılım ölçüleri arasında ise IQR – Interquartile Range (Çeyrekler Arası Aralık) , özellikle uç değerlerin yoğun olduğu  veya çarpık dağılımlarda  en güvenilir göstergelerden biri olarak öne çıkar. IQR, veri setinin orta yarısının  (yani %25 ile %75 arasında kalan kısmının) ne kadar yayıldığını gösterir. Bu nedenle hem veri temizleme süreçlerinde hem de dağıl

Veri analizi yaparken yalnızca ortalamayı bilmek yeterli değildir; aynı zamanda verilerin ne kadar yayıldığını, yani birbirinden ne kadar uzaklaştığını da anlamak gerekir. İşte tam bu noktada range (değer aralığı)  devreye girer. Range, bir veri setindeki en büyük değer ile en küçük değer arasındaki farkı  gösteren, yorumlaması son derece kolay bir değişkenlik ölçüsüdür. Bu yazıda range kavramını, nasıl hesaplandığını, ne zaman kullanılabileceğini ve ne zaman yanıltıcı olabil

Veri analizi yapılırken, sadece merkezi eğilim ölçülerini (ortalama, medyan, mod) bilmek tek başına yeterli değildir. Bir veri setinin gerçek yapısını anlayabilmek için, değerlerin birbirinden ne kadar uzaklaştığını , yani dağılımın genişliğini  bilmek gerekir. Bu genişliği ölçen kavram değişkenlik (variability)  olarak adlandırılır. Değişkenlik; veri noktalarının birbirinden ve dağılımın merkezinden ne kadar farklı olduğunu gösterir. Bu nedenle hem tanımlayıcı istatistiklerd

Geometrik ortalama, bir veri setindeki değerlerin çarpımının n’inci kökünün  alınmasıyla elde edilen özel bir merkezi eğilim ölçüsüdür. En sık kullanılan aritmetik ortalamadan farklı olarak, geometrik ortalama değerleri toplamak yerine çarpma işlemi üzerine kuruludur . Bu özellik, özellikle büyüme oranları, yüzdesel değişimler ve geniş aralıklı verilerin analizinde büyük avantaj sağlar. Geometrik Ortalama Neden Önemlidir? Aritmetik ortalama bağımsız değerler için uygunken, ge

Mod (modal değer), bir veri setinde en sık tekrar eden değeri  ifade eden merkezi eğilim ölçüsüdür. Bir başka deyişle, bir grubun içinde en çok görülen özellik, tercih veya sayı mod olarak adlandırılır. İstatistikte mod; özellikle kategorik verileri anlamlandırmada, en yaygın seçeneği belirlemede ve dağılımın genel yapısını tanımlamada sıkça kullanılır. Mod, üç temel merkezi eğilim ölçüsünden biridir: Mod : En sık görülen değer Medyan : Ortadaki değer Aritmetik Ortalama (Mean

Aritmetik ortalama, bir veri setindeki tüm değerlerin toplamının, toplam değer sayısına bölünmesiyle elde edilen merkezi eğilim ölçüsüdür. Günlük hayatta “ortalama” olarak bilinir ve istatistikte en sık kullanılan özetleyici istatistiktir. Özellikle sayısal verilerle çalışırken, bir grubun genel eğilimini hızlıca anlamamıza yardımcı olur. Aritmetik Ortalama Neyi Gösterir? Aritmetik ortalama, bir veri setindeki tüm sayıların “tek bir temsil edici değer” altında birleşmiş hâlid

İstatistikte merkezi eğilim ölçülerinin en kritik olanlarından biri ortanca (median)  değeridir. Bir veri seti küçükten büyüğe sıralandığında tam ortada kalan değeri temsil eder. Bu nedenle dağılımdaki en düşük ve en yüksek uçlardan etkilenmez; özellikle aşırı uç değerlerin (outlier) bulunduğu  veya çarpık dağılımlarda (skewed distributions)  en güvenilir merkez ölçüsüdür. Ortanca, veri kümesini iki eşit parçaya böler: En düşük %50 En yüksek %50 Bu özelliği sayesinde istatist

Veri Analizinde Merkezin Gerçekten Neresi Olduğunu Bulmak Veri analizi yapılırken bir dağılımın “ortasında” ne olduğunu bilmek çoğu zaman ilk adımdır. Bu nedenle merkezi eğilim ölçüleri  istatistiğin temel yapı taşlarıdır. En yaygın üç ölçü şunlardır: Mod : En sık gözlenen değer Medyan : Sıralı bir veri dizisinin ortadaki değeri Ortalama (Mean) : Değerlerin toplamının gözlem sayısına bölünmesi Ancak merkezi eğilim ölçülerini doğru yorumlayabilmek için sadece bu üçlü yeterli d

Soru: Hitit Üniversitesi lisansüstü programlara kayıt, kayıt yenileme, ders programları, sınavlar, devam şartı ve diğer genel lisansüstü hükümler hangi esaslara göre belirlenmiştir? Cevap 1. Lisansüstü Programlara Kayıt ve Kayıt Yenileme (MADDE 33) ◉ Hazırlık programları dahil yüksek lisans, doktora ve sanatta yeterlik programlarına giriş sınavlarını kazanan adayların listesi, Enstitü Yönetim Kurulu kararıyla kesinleşir  ve Enstitü tarafından ilan edilir. ◉ Programa girmeye h

Soru: Hitit Üniversitesi lisansüstü programlarında bilimsel hazırlık programına kabul, özel öğrenci kabulü ve yatay geçiş yoluyla öğrenci kabulü hangi esaslara göre yapılır? Cevap 1. Bilimsel Hazırlık Programına Öğrenci Kabulü (MADDE 30) ◉ Bilimsel hazırlık programı; Lisans veya yüksek lisans derecesini farklı bir alanda  almış olan, Lisans veya yüksek lisans derecesini Hitit Üniversitesi dışındaki bir yükseköğretim kurumundan  almış olan, yüksek lisans ve doktora öğrencileri

Soru: Hitit Üniversitesi lisansüstü sanatta yeterlik programının amacı, kapsamı, başvuru ve kabul koşulları, program süresi, danışman ataması, yeterlik ve sanatta yeterlik çalışması ile diploma süreci hangi esaslara göre yürütülür? Cevap 1. Amaç ve Programın Niteliği (MADDE 24) ◉ Sanatta yeterlik programı; Özgün bir sanat eserinin ortaya konulmasını, Müzik ve sahne sanatlarında üstün uygulama ve yaratıcılığı hedefleyen doktora eşdeğeri bir lisansüstü programdır . ◉ Program, s

Soru: Hitit Üniversitesi doktora programında tez danışmanı atanması, yeterlik sınavı, tez izleme süreci ve tez savunması hangi esaslara göre yapılır? Cevap Tez Danışmanı Atanması (MADDE 18) ◉ Her öğrenci için tez danışmanı, ana bilim/ana sanat dalı başkanlığı tarafından en geç birinci yarıyıl sonunda  Enstitüye önerilir ve Enstitü Yönetim Kurulu onayıyla kesinleşir. ◉ Danışman; Senato tarafından belirlenen niteliklere sahip Hitit Üniversitesi öğretim üyeleri arasından seçilir

Soru: Hitit Üniversitesi doktora programı hangi esaslara göre yürütülür, kabul koşulları nelerdir ve program süresi nasıl işler? Cevap Genel Esaslar ◉ Doktora programı; öğrencinin bağımsız araştırma yapma , bilimsel verileri derinlemesine analiz etme , yorumlama ve yeni sentezler oluşturma  becerisini geliştirmeyi amaçlar. ◉ Tezli yüksek lisans mezunları için program en az 21 kredi  ve toplam 240 AKTS ; lisans mezunları için en az 42 kredi  ve toplam 300 AKTS  içerir. ◉ Progr

Soru: Hitit Üniversitesi tezsiz yüksek lisans programı hangi esaslarla yürütülür ve diploma hangi koşullarda verilir? Cevap ◉ Tezsiz yüksek lisans programı; en az 30 kredi ve 60 AKTS , en az 10 ders  ve bir dönem projesi dersinden  oluşur. ◉ Dönem projesi kredisizdir ve öğrenci proje dersine kayıt olduğu yarıyıl sonunda yazılı proje veya rapor  teslim etmek zorundadır. ◉ Öğrencinin alacağı derslerin en fazla üçü , lisans eğitimi sırasında alınmamış olmak kaydıyla ve danışman

Soru: Hitit Üniversitesi yüksek lisans tezinin sonuçlanması ve tezli yüksek lisans diplomasının verilmesi hangi şartlarda gerçekleşir? Cevap ◉ Öğrenci tezini Tez Yazım Kılavuzuna uygun  biçimde hazırlar ve danışmana sunar. ◉ Danışman, teze ait benzerlik tespit yazılımı raporunu  alır ve tezle ilgili görüşünü Enstitüye yazılı olarak bildirir. ◉ Raporda intihal tespit edilirse konu gerekçeleriyle birlikte Enstitü Yönetim Kuruluna  iletilir ve karara bağlanır. ◉ Tez jürisi; danı

Soru: Hitit Üniversitesi tezli yüksek lisans programı hangi şartlarda yürütülür? Cevap ◉ Tezli yüksek lisans programı en az 21 kredi , yedi ders , bir seminer  ve tez çalışmasından  oluşur. ◉ Seminer ve tez çalışması kredisiz  olup “başarılı/başarısız” şeklinde değerlendirilir. ◉ Program, her biri 60 AKTS olmak üzere toplam en az 120 AKTS  ile tamamlanır. ◉ Danışman atandıktan sonraki her yarıyılda öğrenci tez dönemine kayıt yaptırmakla yükümlüdür . ◉ En fazla iki ders , lisa

Soru Hitit Üniversitesi lisansüstü yüksek lisans programlarına kabul ve yürütme şartları nelerdir? Cevap ◉ Genel Esaslar Yüksek lisans programları tezli  ve tezsiz  olarak yürütülür. Tezli program, öğrencinin bilimsel araştırma yöntemi, veri toplama, yorumlama ve değerlendirme becerisi kazanmasını sağlar. Tezsiz program, öğrenciye mesleki bilgi kazandırmayı ve bilgiyi uygulamada kullanmayı hedefler. Programlar arasında geçiş, ilgili yüksek lisans programının başvuru koşulları

Korelasyon katsayısı, iki değişken arasındaki ilişkinin yönünü  ve gücünü  -1 ile +1 arasında bir değerle özetleyen güçlü bir istatistiksel ölçüdür. Bir araştırmada ya da veri analizinde “Bu iki değişken arasında nasıl bir ilişki var?” sorusunu yanıtlamanın en hızlı yöntemlerinden biri korelasyondur. Bu değer +1 , 0  ve -1  aralığında hareket eder ve her sayı bize değişkenlerin birlikte hareket etme biçimi hakkında net bir ipucu verir. Korelasyon Katsayısı Bize Ne Söyler? Kor

İstatistiksel analizlerde bir değişkenin dağılımını doğru yorumlamak, sonraki tüm adımların sağlıklı ilerlemesi için kritik öneme sahiptir. Çarpıklık (skewness) ise dağılımın simetrik olup olmadığını gösteren temel ölçülerden biridir. Bir dağılımın sağa ya da sola doğru uzayan bir kuyruğu varsa, bu durum hesaplanan ortalamadan çıkarımları etkileyebilir ve birçok istatistiksel testin varsayımlarını doğrudan ilgilendirir. Aşağıda çarpıklığın ne olduğu, türleri, nasıl hesaplandı

Güven aralıkları, bir istatistiksel tahminin etrafındaki belirsizliği ifade etmenin en doğru ve en bilimsel yollarından biridir. Bir örneklemden elde edilen nokta tahmini her zaman bir miktar hata taşır; çünkü örneklem, popülasyonun tamamının tam bir yansıması değildir. Güven aralığı, bu doğal belirsizliği kabul ederek, tahminin hangi aralık içinde tekrarlanma olasılığı taşıdığını gösterir. Bu yöntem, ortalamalardan oranlara, iki grup arasındaki farklardan varyans tahminlerin

Çıkarımsal istatistikler, bir araştırmacının elindeki sınırlı örneklem verisini kullanarak çok daha büyük bir kitle hakkında çıkarım yapmasını sağlayan, bilimsel araştırmanın en kritik adımlarından biridir. Deskriptif istatistikler yalnızca veriyi “tanımlarken”, çıkarımsal istatistikler veriyi yorumlar , geneller , test eder  ve tahmin  üretir. Dolayısıyla bilimsel araştırmaların büyük çoğunluğu, doğru yorumlanmış çıkarımsal istatistiksel sonuçlara dayanır. 1. Deskriptif ve Ç

Akademik yazımda kullanılan referanslama stilleri disiplinlere göre değişir. Tıp alanında ise en yaygın ve standart kabul edilen format AMA Referanslama Stili dir (American Medical Association). Özellikle tıp fakülteleri, sağlık bilimleri enstitüleri, hemşirelik bölümleri ve tıp dergilerine gönderilen makalelerde AMA formatı zorunlu tutulur. AMA sistemi; sade, hızlı takip edilebilir  ve numaralandırmaya dayalı  yapısıyla bilimsel metinlerde kaynak kullanımını oldukça pratik h