Yeniden Üretilebilirlik ve Tekrarlanabilirlik Arasındaki Fark

Nominal Analiz
20 Eki 2025
4 dakikada okunur

Yeniden üretilebilirlik ve tekrarlanabilirlik, bilimsel araştırmaların güvenilirliğini değerlendiren iki temel kavramdır. Bu iki kavram çoğu zaman birbirinin yerine kullanılsa da, aslında farklı anlamlara sahiptir.

🔹 Temel Tanımlar

Yeniden Üretilebilirlik

Bir araştırmanın mevcut verileri, aynı yöntemler kullanılarak tekrar analiz edildiğinde benzer sonuçlar elde ediliyorsa, o çalışma yeniden üretilebilirdir. Bu, analiz sürecinin adil, doğru ve şeffaf yürütüldüğünü gösterir.

📘 Örnek:

12–16 yaş arası 60 çocukla yapılan bir ankette, futbol 20 oy ve hokey 18 oy almıştır. Bağımsız bir araştırmacı aynı verileri yeniden analiz eder ve yine futbol için 20, hokey için 18 oy bulursa — bu çalışma yeniden üretilebilirdir.

Tekrarlanabilirlik

Bir araştırma, aynı yöntemlerle yeni veriler kullanılarak tekrarlandığında benzer sonuçlar elde ediliyorsa, tekrarlanabilirdir. Bu, araştırmanın sonuçlarının güvenilir ve genellenebilir olduğunu gösterir.

📘 Örnek:

Aynı anket, başka 60 çocukla tekrar uygulanır ve bu kez “tenis” 25 oyla en popüler spor çıkarsa — araştırma yeniden üretilebilir ama tekrarlanabilir değildir.

🔹 Neden Önemlidir?

Yeniden üretilebilirlik ve tekrarlanabilirlik, bilimsel doğruluğu ve sonuçların güvenilirliğini artırır.

🔍 Yeniden üretilebilirlik, analiz sürecinin hatasız ve şeffaf olduğunu gösterir.
🔁 Tekrarlanabilirlik, bulguların farklı örneklemlerde de geçerli olduğunu ispatlar.

Ancak yalnızca yeniden üretilebilirlik, sonuçların gerçekten doğru olduğunu garanti etmez.Verilerin yeniden analiz edilmesi yeterlidir, fakat yeni veri toplanmadığı için bulguların genellenebilirliği test edilmez.

🔹 Uygulamalı Örnekler

Yeniden Üretilebilir Araştırma Örneği

Bir tez çalışmasında, bireylerin gıda israfı algılarını inceliyorsunuz.

Çalışmanızda:

Görüşme sorularını,
Kodlama şemanızı,
Ham verileri (transkriptler vb.)ek olarak sunuyorsunuz.

Bu sayede başka bir araştırmacı aynı verilerle aynı sonuçlara ulaşabiliyorsa, çalışmanız yeniden üretilebilirdir.

Tekrarlanabilir Araştırma Örneği

ABD’de kırsal bir bölgede yapılan bir araştırmada, bireylerin %58’i satın aldığı gıdanın %10’undan azını israf ettiğini bildirmiştir. Siz aynı yöntemi kullanarak aynı bölgede yeni bir örneklemle araştırmayı tekrar ediyorsunuz ve benzer sonuçlar elde ediyorsunuz.

Bu durumda, çalışmanız tekrarlanabilir kabul edilir.

🔹 Replikasyon Krizi

Son yıllarda psikoloji, tıp ve ekonomi gibi alanlarda yapılan birçok çalışma tekrarlanamıyor. Başka araştırma ekipleri aynı çalışmayı yaptığında farklı sonuçlar elde ediyor.

Bu krizin nedenlerinden bazıları:

Temel kavramların belirsiz tanımlanması
Yöntemlerin eksik veya muğlak açıklanması
Ham verilerin paylaşılmaması
Yayın yanlılığı (pozitif sonuçların tercih edilmesi)

Bu durum, bilimsel güvenilirlik açısından önemli bir uyarıdır.

🔹 Araştırmalarda Yeniden Üretilebilirlik ve Tekrarlanabilirlik Nasıl Sağlanır?

1. Şeffaf Yöntem Bölümü Yazın

Yöntem kısmında araştırmanın adımlarını açıkça belirtin:

Araştırma türü (nicel, nitel, karma)
Veri toplama yöntemi (anket, görüşme, gözlem)
Katılımcı özellikleri (yaş, eğitim düzeyi vb.)
Kullanılan araçlar (görsel, ses kayıtları vb.)
Veri analizi tekniği (örneğin bağımsız örneklem t testi)
Güvenirlik ve geçerlik önlemleri

📎 İpucu: Araştırmayı hiç bilmeyen biri, sadece yöntem kısmını okuyarak süreci tekrar edebiliyorsa, araştırmanız tekrarlanabilirdir.

2. Açık ve Kesin Dil Kullanın

Belirsiz ifadelerden kaçının.

Örneğin:

❌ “Katılımcılar çocuklardı.”
✅ “Katılımcılar, 6–10 yaş arası 67 ilkokul öğrencisiydi.”

Bu sayede metin yanlış yorumlanmaz ve yeniden üretilebilirlik artar.

🔹 Kısa Özet

Kavram	Tanım	Veri Durumu	Amaç
Yeniden Üretilebilirlik	Aynı verilerle aynı analizlerin aynı sonucu vermesi	Mevcut veri	Şeffaflık ve doğruluk
Tekrarlanabilirlik	Aynı yöntemlerle yeni verilerde benzer sonuçların elde edilmesi	Yeni veri	Güvenilirlik ve genellenebilirlik

Bilimsel araştırmaların güvenilirliği, yalnızca bulguların istatistiksel anlamlılığına değil, aynı zamanda yeniden üretilebilir ve tekrarlanabilir olmasına bağlıdır. Bu iki ilke, bilimin kendi kendini denetlemesini, hataların tespit edilmesini ve yanlış bulguların elenmesini sağlar.

❓ Yeniden Üretilebilirlik, Tekrarlanabilirlik ve Yinelenebilirlik Hakkında Sık Sorulan Sorular

🔹 Yeniden Üretilebilirlik ve Tekrarlanabilirlik Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki kavram birbiriyle ilişkilidir, ancak farklı aşamaları ifade eder:

Yeniden üretilebilirlik, mevcut verilerin aynı yöntemlerle yeniden analiz edilmesi ve aynı sonuçların elde edilmesidir.
→ Analiz sürecinin adil, doğru ve şeffaf yürütüldüğünü gösterir.
Tekrarlanabilirlik (ya da yinelenebilirlik), araştırmanın yeni veriler toplanarak baştan sona yeniden yapılması ve aynı sonuçlara ulaşılmasıdır.
→ Bulguların güvenilirliğini ve genellenebilirliğini kanıtlar.

Kısaca:

Yeniden üretilebilirlik “aynı veriyle aynı sonuç”,Tekrarlanabilirlik “yeni veriyle aynı sonuç”tur.

🔹 Neden Yeniden Üretilebilirlik ve Tekrarlanabilirlik Önemlidir?

Her iki kavram da bilimsel güvenilirliği artırmak için temel koşullardır.

Yeniden üretim başarılıysa, araştırma sürecinin doğru yürütüldüğü anlaşılır.
Tekrarlama başarılıysa, elde edilen bulguların farklı örneklemler ve koşullarda da geçerli olduğu görülür.

Bu süreçler, bilim insanlarının verileri uydurmasını, yanlış analizleri gizlemesini veya sonuçları çarpıtmasını önler. Ayrıca, yapılan hataların fark edilmesini ve sonraki çalışmaların daha sağlam temellere oturtulmasını sağlar.

🔹 Yeniden Üretilebilirlik ve Tekrarlanabilirlik Nasıl Sağlanır?

Bir çalışmanın yeniden üretilebilir ve tekrarlanabilir olması için en kritik unsurlar yöntemsel şeffaflık ve açık ifadedir.

1. Açık ve Ayrıntılı Yöntem Bölümü Yazın

Metodoloji kısmında şu sorulara net yanıt verilmelidir:

Araştırmanın türü nedir (nicel, nitel, karma)?
Hangi veri toplama yöntemi kullanıldı (anket, görüşme, deney)?
Katılımcılar kimlerdi (örneklem sayısı, yaş, eğitim düzeyi vb.)?
Hangi araç ve materyaller kullanıldı (ses kaydı, anket formu, gözlem formu vb.)?
Veri analizi nasıl yapıldı (örneğin: bağımsız örneklem t testi, tematik analiz)?
Güvenirlik ve geçerlik nasıl sağlandı?

📎 İpucu: Araştırmayı hiç bilmeyen biri, yalnızca yöntem bölümünü okuyarak çalışmayı aynen uygulayabiliyorsa, araştırmanız yüksek tekrarlanabilirlik taşır.

2. Açık, Net ve Tek Anlamlı Dil Kullanın

Belirsiz ifadeler, araştırmanın tekrar edilmesini zorlaştırır.