Araştırmalarda Güvenirliğin 4 Türü | Tanımlar, Yöntemler ve Örnekler

Güvenirlik, bir ölçüm yönteminin aynı koşullarda tekrarlandığında tutarlı sonuçlar üretme derecesini ifade eder.

Bir test veya ölçüm aracı aynı örnekleme, aynı koşullarda uygulandığında benzer sonuçlar vermiyorsa, bu aracın güvenirliği düşüktür.

Araştırmalarda dört temel güvenirlik türü bulunur. Her biri, aynı yöntemin farklı uygulamalardan elde ettiği sonuçlar arasındaki tutarlılığı değerlendirir.

Güvenirlik Türü	Ölçülen Tutarlılık
Test–tekrar test güvenirliği	Zaman içindeki tutarlılık
Gözlemciler arası güvenirlik	Farklı değerlendiriciler arasındaki tutarlılık
Paralel form güvenirliği	Eşdeğer test versiyonları arasındaki tutarlılık
İç tutarlılık güvenirliği	Testin kendi maddeleri arasındaki tutarlılık

🔹 1️⃣ Test–Tekrar Test Güvenirliği

Tanım: Aynı testin aynı örneklem üzerinde farklı zamanlarda uygulanmasıyla elde edilen sonuçların benzerliği, test–tekrar test güvenirliğini gösterir.

📘 Örnek:

Pilot adaylarına uygulanan renk körlüğü testi, bireyin yaşam boyu değişmeyen bir özelliği ölçtüğü için yüksek test–tekrar test güvenirliğine sahip olmalıdır.

Önemi:

Zaman, ruh hali veya çevresel koşullar sonuçları etkileyebilir. Güvenilir bir test, bu dış etkenlere karşı direnç gösterir.

Nasıl Ölçülür?

Aynı test, aynı katılımcılara iki farklı zamanda uygulanır. İki ölçüm arasındaki korelasyon değeri yüksekse, test–tekrar test güvenirliği yüksektir.

Geliştirme Yöntemleri:

• Soruların katılımcı ruh halinden etkilenmemesine dikkat edin.

• Ölçüm koşullarını standartlaştırın.

• Zaman aralığını ölçülen özelliğin doğasına uygun belirleyin.

🔹 2️⃣ Gözlemciler Arası Güvenirlik

Tanım:

Birden fazla araştırmacının aynı olguyu gözlemleyip benzer sonuçlara ulaşma düzeyidir.

📘 Örnek:

Sınıf içi davranışları inceleyen bir araştırma ekibinin, aynı öğrenci davranışını benzer biçimde sınıflandırması gerekir.

Önemi:

Farklı gözlemciler öznel yargılarla farklı sonuçlara ulaşabilir. Güvenilir bir araştırma, bu öznel farklılıkları en aza indirir.

Nasıl Ölçülür?

Aynı olgu, farklı araştırmacılar tarafından gözlemlenir. Elde edilen skorlar arasındaki korelasyon hesaplanır. Korelasyon yüksekse, gözlemciler arası güvenirlik yüksektir.

Geliştirme Yöntemleri:

• Değerlendirme kriterlerini net ve nesnel biçimde tanımlayın.

• Gözlemcileri aynı yönergelerle eğitin.

• Kodlama ve puanlama sistemini standartlaştırın.

🔹 3️⃣ Paralel Form Güvenirliği

Tanım:

Aynı özelliği ölçmek için hazırlanmış iki eşdeğer test versiyonu arasındaki tutarlılığı ölçer.

📘 Örnek:

Öğrencilerin kopya çekmesini önlemek için aynı düzeyde iki farklı okuduğunu anlama testi hazırlanır. Her iki testten alınan sonuçlar benzer olmalıdır.

Önemi:

Katılımcıların soruları hatırlama veya öğrenme etkisini ortadan kaldırmak için alternatif test formları kullanılır. Bu formların eşdeğerliği, paralel form güvenirliğiyle test edilir.

Nasıl Ölçülür?

Bir soru havuzu oluşturulur, ardından rastgele iki eşdeğer test hazırlanır. Aynı katılımcılar her iki testi çözer, iki sonuç arasındaki korelasyon hesaplanır.

Geliştirme Yöntemleri:

• Tüm test maddelerini aynı teoriye ve zorluk düzeyine göre oluşturun.

• Maddelerin anlam ve kapsam açısından denk olmasına özen gösterin.

🔹 4️⃣ İç Tutarlılık

Tanım:

Bir testteki maddelerin aynı kavramı ölçme derecesidir. Farklı sorular aynı yapıyı ölçüyorsa, iç tutarlılık yüksektir.

📘 Örnek:

Müşteri memnuniyetini ölçen bir anketin tüm ifadeleri, memnuniyet kavramının farklı yönlerini (ör. hız, ilgi, kalite) aynı biçimde yansıtmalıdır.

Nasıl Ölçülür?

• Ortalama madde korelasyonu: Tüm madde çiftleri arasındaki korelasyon hesaplanır.

• İki yarı yöntemi: Test ikiye bölünür, iki yarı arasındaki korelasyon hesaplanır.

• Cronbach Alfa katsayısı: 0,70 ve üzeri değerler genellikle yüksek iç tutarlılığa işaret eder.

Geliştirme Yöntemleri:

• Aynı kavramı ölçen maddeleri aynı teoriye dayandırın.

• Anlamca çelişen ifadeleri testten çıkarın.

🔹 Hangi Güvenirlik Türü Hangi Araştırmada Kullanılır?

Araştırma Türü	Uygun Güvenirlik Türü
Zaman içinde sabit kalan özelliklerin ölçümü	Test–tekrar test
Birden fazla gözlemcinin veri topladığı araştırmalar	Gözlemciler arası
Eşdeğer test versiyonlarının kullanıldığı ölçümler	Paralel form
Çok maddeli ölçeklerin kullanıldığı araştırmalar	İç tutarlılık

🔹 Akademik Değerlendirme Notu

Bir araştırmanın güvenirliği, kullanılan yöntemin bilimsel tekrar edilebilirliğini gösterir. Güvenirlik yüksekse, ölçüm aracı tutarlıdır; bu da elde edilen bulguların bilimsel geçerliliğini güçlendirir. Bu nedenle araştırma raporlarında, hesaplanan güvenirlik katsayılarının belirtilmesi ve uygun yorumlarla desteklenmesi gerekir.