SPSS’te PROXIMITIES Komutu: Uzaklık Hesaplamalarında Özelleştirme Gücü
- Nominal Analiz
- 4 Kas 2025
- 2 dakikada okunur
SPSS’in PROXIMITIES komutu, “Distances” analizinin ardındaki teknik altyapıyı temsil eder. Yani kullanıcı arayüzünde “Analyze > Correlate > Distances” yoluyla yaptığın her uzaklık veya benzerlik ölçümü, arka planda PROXIMITIES komutu üzerinden yürütülür.
Bu komut, SPSS’in komut diliyle çalışırken uzaklık hesaplamalarını daha ayrıntılı biçimde kontrol etme olanağı sunar.
PROXIMITIES Komutu – Minkowski Gücü Belirtilmiş Örnek
Açıklama:
VARIABLES → Uzaklığı hesaplanacak değişkenleri listeler.
MINKOWSKI(3) → Minkowski uzaklık ölçüsünde güç (power) değeri 3 olarak belirlenmiştir.(3 değeri, farkların küpünü alarak daha keskin uzaklık farkları üretir.)
MATRIX OUT(*) → Hesaplanan uzaklık matrisi geçici olarak belleğe yazılır.
PRINT = DISTANCES → Elde edilen uzaklık değerlerini çıktı penceresinde görüntüler.
⚙️ PROXIMITIES Komutunun Sağladığı Ek Özellikler
Bu komutun temel gücü, standart uzaklık ölçülerinin ötesine geçip özelleştirme imkânı tanımasıdır. SPSS’in menü arayüzünde belirlenemeyen bazı seçenekler, yalnızca komut dili üzerinden uygulanabilir. Bu ek özellikler özellikle araştırmacının kendi matematiksel modelini veya ölçekleme yöntemini tanımlaması gerektiğinde devreye girer.
🔸 1. Minkowski Uzaklık Gücü (Minkowski Power)
SPSS arayüzünde Minkowski ölçüsünü seçtiğinde, sistem varsayılan olarak belirli bir güç (power) değeriyle hesap yapar.
Ancak PROXIMITIES komutu sayesinde bu değeri tamamen sen belirleyebilirsin.
Bu sayede örneğin:
Güç değeri 1 → Manhattan (city-block) uzaklığına,
Güç değeri 2 → Klasik Öklid uzaklığına,
Daha yüksek değerler → büyük farkları daha fazla vurgulayan ölçülere dönüşür.
Yani, Minkowski ölçüsü aslında Öklid ve Manhattan uzaklıklarının genel formudur, ve PROXIMITIES bunu doğrudan sayısal olarak özelleştirmene izin verir.
🔸 2. Kişiselleştirilmiş (Custom) Uzaklık Tanımı
Bazı durumlarda veri türü veya araştırma yapısı klasik ölçülerle tam uyumlu olmayabilir. Örneğin: bir değişkenin diğerlerinden daha baskın olduğu, ya da belirli değişkenlerin uzaklık hesabında ağırlıklı olarak kullanılmak istendiği bir durumda, customized distance measure seçeneği kullanılabilir.
Bu durumda kullanıcı, hem kuvvet (power) hem de kök (root) değerini sayısal olarak belirleyebilir. Böylece, ölçümün duyarlılığı ve ölçeği tamamen analiz amacına göre ayarlanabilir.
🔹 PROXIMITIES Komutu – Özel (Custom) Uzaklık Ölçüsü Örneği
Açıklama:
CUSTOM(POWER=4, ROOT=2) → Kullanıcı tanımlı özel uzaklık ölçüsüdür.Burada farkların dördüncü kuvveti alınır ve sonrasında karekökü (root=2) alınarak ölçeklenir.
STANDARDIZE = ZSCORES → Veriler uzaklık hesaplaması öncesinde Z-skoruna dönüştürülür.
PRINT = DISTANCES → Sonuç matrisi çıktı penceresinde görüntülenir.
🧠 PROXIMITIES Komutunun Pratik Önemi
SPSS kullanıcılarının çoğu uzaklık ölçülerini yalnızca menüden seçer. Fakat ileri düzey analizlerde (örneğin tıbbi ölçümler, çok boyutlu ölçekleme, karma değişken yapıları) küçük matematiksel farklılıklar bile büyük etki yaratabilir.
PROXIMITIES komutu bu noktada:
Kullanıcıya tam kontrol sağlar,
Hesaplamanın teorik temelini koruyarak parametrik esneklik sunar,
Ve “Distances” çıktısının özelleştirilmiş sürümünü oluşturur.
🔎 Özetle
PROXIMITIES, SPSS’in “Distances” modülünün arka plan motorudur. Ancak onu güçlü kılan, kullanıcıya sunduğu iki özgürlüktür:
Minkowski ölçüsünün kuvvetini serbestçe belirleme,
Tamamen kişiselleştirilmiş uzaklık ölçüsü (custom distance) tanımlama.
Bu özellikler, standart analizlerin ötesine geçerek araştırmacının veri yapısına özel matematiksel yaklaşımını uygulayabilmesini sağlar.
Özellikle tıp, mühendislik ve sosyal bilimlerde çok boyutlu veri kümeleriyle çalışan uzmanlar için bu komut, uzaklık analizini bir istatistiksel araçtan çok, bir modelleme yöntemi haline getirir.
Yorumlar