SPSS’te Paired-Samples T Test (Eşleştirilmiş Örneklem T-Testi) – Önce-Sonra Ölçümlerinde Ortalama Farkının Analizi
- Nominal Analiz
- 26 Eki 2025
- 2 dakikada okunur
Eşleştirilmiş örneklem t-testi, aynı grubun iki farklı ölçümünü karşılaştırmak için kullanılır. Test, her bireyin iki duruma ait değerleri arasındaki farkı hesaplar ve bu farkın ortalamasının 0’dan anlamlı biçimde farklı olup olmadığını inceler.
Bu yöntem özellikle tedavi öncesi-sonrası ölçümler ya da birbirine eşleştirilmiş kontrol grupları içeren araştırmalarda kullanılır.
🔹 Temel Mantık
SPSS, her bir bireyin iki değişkenine (örneğin “önce” ve “sonra” ölçümleri) bakar ve:
İki ölçüm arasındaki farkı bulur.
Bu farkların ortalamasının sıfırdan farklı olup olmadığını test eder.
Bu sayede, bir uygulamanın ya da tedavinin ölçüm sonuçlarını anlamlı biçimde değiştirip değiştirmediği görülür.
🧪 Örnek Uygulama
Bir yüksek tansiyon çalışmasında, tüm hastaların kan basıncı değerleri önce tedavi öncesi, sonra tedavi sonrası olmak üzere iki kez ölçülür.
Her hasta için iki değer vardır: önce ve sonra.
SPSS, her bireyin iki ölçümü arasındaki farkı alır ve bu farkların ortalamasını test eder.
Bu test ayrıca eşleştirilmiş çiftler (matched pairs) veya vaka-kontrol (case-control) çalışmalarında da kullanılır. Örneğin, bir 75 yaşındaki hasta ile 75 yaşındaki kontrol bireyinin verileri aynı satırda bulunur.
📊 SPSS Çıktısında Hesaplanan İstatistikler
SPSS, bu test için hem tekil değişkenlere hem de eşleşmiş çiftlere ilişkin istatistikler sunar:
Her değişken için
Ortalama (Mean)
Örneklem büyüklüğü (Sample size)
Standart sapma (Standard deviation)
Ortalama standart hatası (Standard error of the mean)
Her değişken çifti için
Korelasyon katsayısı (Correlation)
Ortalama fark (Mean difference)
T testi sonucu (t test)
Ortalama fark için güven aralığı (Confidence interval)
Farkların standart sapması ve standart hatası
Bu çıktılar sayesinde hem farkın yönü hem de istatistiksel anlamlılığı değerlendirilir.
🔧 Veri Yapısı (Data Considerations)
Paired-Samples T Test her analiz için iki nicel değişken gerektirir:
Ölçüm düzeyi interval (aralık) veya ratio (oran) olmalıdır.
Eğer çalışma eşleştirilmiş çift tasarımındaysa, her birey ve eşleşmiş kontrol bireyinin verisi aynı satırda bulunmalıdır.
📌 Örnek:
Hasta_ID | Ölçüm_Önce | Ölçüm_Sonra |
001 | 145 | 130 |
002 | 160 | 138 |
⚙️ Varsayımlar
Her bir çift gözlem aynı koşullarda yapılmalıdır.
Ortalama farklar normal dağılım göstermelidir.
Değişkenlerin varyanslarının eşit olması gerekmez; bu test her iki durumda da uygulanabilir.
🧭 SPSS’te Uygulama Adımları
Menüden: Analyze > Compare Means > Paired-Samples T Test
Test edilecek değişken çiftlerini seç:
Örneğin “Önce” ve “Sonra” sütunlarını işaretle.
Options sekmesinden şu ayarları yap:
Eksik verilerin nasıl ele alınacağını belirle.
Güven aralığı düzeyini ayarla (%95 varsayılandır).
⚙️ Paired-Samples T Test Seçenekleri
🔸 Confidence Interval (Güven Aralığı)
Varsayılan olarak %95 güven aralığı gösterilir. İstenirse 1–99 arasında farklı bir güven düzeyi girilebilir.
🔸 Missing Values (Eksik Değerler)
Birden fazla değişken testi yapılırken bazı değerler eksik olabilir. SPSS iki yöntem sunar:
Exclude cases analysis by analysis: Her test, geçerli verisi olan tüm gözlemleri kullanır. Örneklem büyüklüğü testten teste değişebilir.
Exclude cases listwise: Tüm testler için yalnızca eksiksiz veriler kullanılır. Örneklem büyüklüğü sabit kalır.
🧩 Komut Düzeyi Özellikleri (T-TEST Command Additional Features)
SPSS komut sözdizimi (syntax) ile ek işlemler yapılabilir:
Tek örneklem (one-sample) ve bağımsız örneklem (independent-samples) t-testlerini tek bir komutla çalıştırma
Bir değişkeni listedeki her değişkenle eşleştirerek çoklu paired t-test uygulama (PAIRS alt komutu ile yapılır)
Bu işlemler için ayrıntılı açıklamalar Command Syntax Reference belgelerinde yer alır.
Paired-Samples T Test, aynı birey grubunda yapılan iki ölçüm arasındaki farkı değerlendirmek için en güçlü yöntemlerden biridir. SPSS, bu testle birlikte hem farkın yönünü hem de anlamlılık düzeyini sunarak kullanıcıya anlaşılır bir karşılaştırma sağlar. Özellikle klinik, psikolojik ve davranış bilimlerinde “önce–sonra” tasarımlarında yaygın biçimde kullanılır.
Yorumlar