SPSS’te One-Sample T Test (Tek Örneklem T-Testi) – Bir Değişkenin Ortalama Değerinin Belirli Bir Sabitten Farkını Test Etme
- Nominal Analiz
- 26 Eki 2025
- 2 dakikada okunur
One-Sample T Test, tek bir değişkenin ortalamasının belirli bir sabit değerden anlamlı biçimde farklı olup olmadığını test etmek için kullanılır. Bu test, örneklem ortalamasını bir hipotez değeri (test value) ile karşılaştırarak aradaki farkın rastlantısal mı yoksa istatistiksel olarak anlamlı mı olduğunu belirler.
📊 Temel Kullanım Amacı
Bu test, tek bir ölçüm değişkeninin ortalama değerinin, araştırmacı tarafından belirlenen sabit bir değerden (örneğin popülasyon ortalaması) farklı olup olmadığını analiz eder.
Örnekler:
Bir araştırmacı, öğrencilerin ortalama IQ puanının 100’den farklı olup olmadığını test edebilir.
Bir gıda üreticisi, üretim hattından alınan örnek kutuların ortalama ağırlığının 1.3 pound değerinden farklı olup olmadığını %95 güven düzeyinde inceleyebilir.
📈 SPSS’te Hesaplanan İstatistikler
SPSS, tek örneklem t-testi sonucunda her değişken için aşağıdaki istatistikleri üretir:
Mean (Ortalama): Örneklemdeki ortalama değer.
Standard Deviation (Standart Sapma): Verilerin ortalamadan ne kadar saptığını gösterir.
Standard Error of the Mean (Ortalama Standart Hatası): Örnek ortalamasının değişkenliğini gösterir.
Ek olarak, SPSS şu değerleri hesaplar:
Her veri değerinin hipotez değerinden farkının ortalaması.
Bu farkın 0’a eşit olup olmadığını test eden t istatistiği.
Ortalama fark için güven aralığı (Confidence Interval) — kullanıcı tarafından belirlenen düzeyde (%95 varsayılan).
⚙️ Veri Yapısı
Analiz yapılacak değişkenin nicel (quantitative) olması gerekir.
Testin mantığı basittir:
Bir test değişkeni (variable) seçilir.
Bu değişkenin ortalaması, kullanıcı tarafından girilen hipotez değeri (test value) ile karşılaştırılır.
Bu hipotez değeri genellikle:
Bir popülasyon ortalamasını,
Bir üretim standardını,
Ya da araştırmacının beklediği referans noktayı temsil eder.
🧠 Varsayımlar
Tek örneklem t-testi, bazı istatistiksel koşullar altında geçerlidir:
Veriler normal dağılım göstermelidir.
Ancak, test normallikten sapmalara karşı oldukça dayanıklıdır.
Her bir gözlem bağımsız olmalıdır.
Grafiksel kontrollerle dağılımın simetrik olup olmadığı ve uç değerlerin bulunup bulunmadığı incelenebilir.
🧭 SPSS’te Uygulama Adımları
Menüden şu yolu izleyin:
Analyze > Compare Means > One-Sample T Test
Test edilmek istenen değişken(leri) seçin.
Her bir değişkenin ortalamasını karşılaştırmak istediğiniz hipotez değerini (test value) girin.
Options sekmesinden eksik verilerin nasıl ele alınacağını ve güven aralığı düzeyini belirleyin.
⚙️ One-Sample T Test Seçenekleri
🔸 Confidence Interval (Güven Aralığı)
Varsayılan olarak SPSS, ortalama ile hipotez değeri arasındaki fark için %95 güven aralığı gösterir. İstenirse 1–99 arası bir değer girilerek güven düzeyi değiştirilebilir.
🔸 Missing Values (Eksik Veriler)
Birden fazla değişken test ediliyorsa ve bazı veriler eksikse SPSS iki farklı yaklaşım sunar:
Exclude cases analysis by analysis: Her t-testi, sadece geçerli verisi olan örnekleri kullanır. Bu durumda örneklem büyüklüğü testten teste değişebilir.
Exclude cases listwise: Tüm testlerde sadece eksiksiz veriler kullanılır. Örneklem büyüklüğü tüm testlerde sabit kalır.
🧩 SPSS Syntax Özellikleri (T-TEST Command Additional Features)
SPSS’in komut sözdizimi (command syntax) dili, tek örneklem ve bağımsız örneklem t-testlerini tek bir komutla çalıştırmaya izin verir.
Ayrıca:
PAIRS alt komutu kullanılarak, bir değişkenin listedeki tüm diğer değişkenlerle eşleştirilmiş t-testi yapılabilir.
Bu, ileri düzey kullanıcıların çoklu karşılaştırmaları otomatikleştirmesini sağlar.
Tüm sözdizimi detayları için SPSS Command Syntax Reference belgesi kullanılabilir.
One-Sample T Test, istatistiksel analizlerde temel bir başlangıç testidir. Bir grubun ortalamasını sabit bir referans değeriyle karşılaştırarak, ölçümlerin beklenen düzeyde olup olmadığını belirlemeye yarar. SPSS, bu test sayesinde araştırmacılara örneklem verisinin teorik ya da üretim standardına uygunluğunu kolayca değerlendirme imkânı sunar.
Yorumlar