SPSS’te “CORRELATIONS” ve “NONPAR CORR” Komutlarının Ek Özellikleri

SPSS’in menü tabanlı analiz ekranlarının arkasında, aynı işlemleri komut dili (syntax) üzerinden çalıştırmaya yarayan güçlü bir sistem bulunur. Bu komut dili, CORRELATIONS (parametrik) ve NONPAR CORR (non-parametrik) komutlarını kullanarak korelasyon analizlerini daha esnek hale getirir.

🔹 Açıklama:

• Analiz iki yönlü (two-tailed) anlamlılık düzeyine göre yapılır.

• Eksik değerler pairwise (değişken çifti bazında) dikkate alınır.

• Pearson katsayısı, değişkenlerin doğrusal ilişki gücünü verir.

Aşağıda, bu iki komutun ek özellikleri (additional features) sadeleştirilmiş biçimde anlatılmıştır 👇

📘 1. Korelasyon Matrisi Oluşturma (Correlation Matrix – MATRIX Subcommand)

SPSS, Pearson korelasyonları (Pearson’s correlations) için bir korelasyon matrisi oluşturabilir. Bu matris, ham veri yerine kullanılabilen özet bir veri dosyasıdır ve özellikle faktör analizi (factor analysis) gibi ileri düzey istatistiksel tekniklerde zaman kazandırır.

⚙️ Nasıl kullanılır?

Komut dilinde “MATRIX” alt komutu (subcommand) eklenir.

📄 Örnek Syntax:

🩺 Açıklama:

• /VARIABLES: Analize dahil edilecek ölçüm tipi “Scale” veya “Ordinal” değişkenlerdir.

• /MATRIX OUT: Korelasyon matrisini yeni bir SPSS veri dosyası olarak dışa aktarır.

• /PRINT = TWOTAIL SIG: İki yönlü anlamlılık testleri ile birlikte p değerlerini gösterir.

💡 Bu yöntem özellikle Faktör Analizi, Regresyon Modeli Ön Analizi veya Çoklu Korelasyon Çalışmaları için temel veriyi hazırlar.

🔹 2. Değişken Grupları Arasında Korelasyon (WITH Komutu)

Bazı durumlarda, tüm değişkenler arasında değil de, iki farklı değişken grubu arasındaki korelasyonları hesaplamak isteyebilirsin.

Örneğin:

• Bir grup bağımsız değişken (örneğin yaş, kilo, VKİ)

• Bir grup bağımlı değişken (örneğin sistolik ve diyastolik tansiyon)

Bu durumda SPSS’te “WITH” ifadesi kullanılır.

📄 Örnek Syntax:

🩺 Açıklama:

• İlk listedeki her değişken, ikinci listedeki her değişkenle korelasyonlanır.

• LISTWISE seçeneğiyle yalnızca tüm değişkenlerde eksiksiz gözlemler analiz edilir.

• Bu analiz, risk faktörleri ile klinik davranış değişkenleri arasındaki ilişkiyi sınamak için idealdir.

💡 Örneğin: “Kolesterol düzeyi yüksek olanlarda fiziksel aktivite az mı?” gibi sorulara yanıt verir.

⚙️ 3. NONPAR CORR Komutu (Non-Parametrik Korelasyonlar)

Eğer veriler normal dağılmıyorsa veya ordinal (sıralı) ölçekteyse, SPSS “NONPAR CORR” komutu üzerinden Spearman’s rho ya da Kendall’s tau-b katsayılarını hesaplar.

📄 Örnek Syntax:

🩺 Açıklama:

• /STATISTICS = SPEARMAN KENDALL → Her iki korelasyon türü de aynı anda hesaplanır.

• TWOTAIL SIG → Anlamlılık (p değeri) iki yönlü testle gösterilir.

• PAIRWISE → Her değişken çifti kendi geçerli gözlemleriyle analiz edilir.

• CI(.95) → %95 güven aralığı oluşturulur.

💡 Bu yaklaşım, Evet/Hayır türündeki klinik değişkenler (örneğin diyabet, obezite, sigara kullanımı) arasındaki ilişkileri değerlendirmek için uygundur.

🔍 Özet Tablo

Başlık	Komut	Amaç
Korelasyon Matrisi	/MATRIX OUT	Tüm değişkenler için Pearson korelasyon tablosu oluşturur
Değişken Grupları Arasında Korelasyon	WITH	Belirli iki değişken grubunun ilişkisini test eder
Non-Parametrik Korelasyon	NONPAR CORR	Normal dağılmayan veya ordinal veriler için Spearman / Kendall korelasyonu hesaplar

🧠 Kısaca Hatırlatmak Gerekirse

Özellik	Komut	Açıklama
Korelasyon matrisi oluşturma	/MATRIX	Pearson korelasyonlarını tablo halinde kaydeder
İki grup değişken arasında korelasyon	WITH	Belirli değişken grupları arasındaki ilişkileri hesaplar
Non-parametrik korelasyon analizi	NONPAR CORR	Spearman veya Kendall katsayısı hesaplar

💡 Uygulama Önerisi

Eğer analizlerinde çok sayıda değişken bulunuyorsa, bu komutlar sayesinde:

• Gereksiz tüm değişkenleri dışarıda bırakabilir,

• Sadece ilgilendiğin ilişkileri görüntüleyebilir,

• Korelasyon tablolarını dışa aktararak diğer analizlerde tekrar kullanabilirsin.

Bu özellikler, SPSS’in grafiksel arayüzde görünmeyen ancak profesyonel düzeyde analiz yapmayı mümkün kılan bölümlerindendir. Korelasyon analizini sık yapan araştırmacılar için “MATRIX” ve “WITH” alt komutlarını öğrenmek, hem hız hem de kontrol açısından büyük avantaj sağlar ⚙️📊